TÜRK DESTANLARI ÜZERİNE İNCELEME

ALP ER TUNGA DESTANI

Destana adını veren  Alp Er Tunga, Türk Tarihinin ilk destan  kahramanı Türk  ve Turan hükümdarıdır.

Alp Er Tunga m.ö:vıı. asırdaki "Türk-İran"savaşlarında büyük ün kazanmıştır.Bu savaşlarda iran ordularını defalarca yenmiştir sonunda İran lılar tarafından hile ile öldürülmüştür(19)

Bu destan Saka Türklerine ait olup Nihal Atsız' a göre 7;4. asır olaylarını ifade eder. Alp Er Tunga Destanı Türklerin "Alp Er Tunga ",veya Buku Han dedikleri kahramana aittir. (20)

Alp Er Tunga için  Türkler  arasında söylenen  destanlar günümüze kadar gelmemiştir.Fakat ,Göktürkler,Uygurlar Karahanlılar gibi İslamiyet ten sonra devlet kuran Türk aileleri  kendilerini Alp  Er Tunga  soyundan bildiklerini ve bunu gösteren  tarih kayıtları vardır.

Alp Er Tunga nın İran destanı"şehname'deki ismi" Afrasyab" dır, Divanı Lügat-t-Türk te bu destandan bazı parçalar,şehname ile Kutad gu Bilig'de hakkında verilmiş bazı bilgiler vardır.(21)

Alp Er Tunga destanı hakkındaki bilgilere daha çok iran destanı, olan "şehname" de rastlamaktayız bu destanda anlatılan "İran-turan" mücadelelerinin özeti şöyledir.

Turan şehzadesi Afrasyap babasının nasihati üzerine iran üstüne yürüdü. İki ordu Dihistan da karşılaştılar"boyu servi gibi,koları arslan gibi ve fil kadar kuvvetli"Afrasyap İranlıları yendi. İran padişahı esir düştü.

İran'ın intikamını İran a bağlı, Kabil padişahı Zal aldı, Afrasyap daha sonra İran ı almak için savaş açtı.ona karşı Zal;oğlu Rüstemi yolladı. teke tek ve ordu halinde savaşlar yapıldı ,bu savaşları bazen Afrasyap bazen Rüstem kazanıyordu

Daha sonra  İran ın başına gelen Keykavvus'un oğlu Sivayuş babasına darılarak, Afrasyap'a sığındı ve bir Türk kızıyla evlendi. Sonra Keyhüsrev adlı bir oğlu oldu Keyhüsrev daha sonra büyüyerek kaçırılıp iran hükümdarı yapıldı. Keyhüsrev, Zaloğlu Rüstem ile birleşerek turan ordularını yendi, sonunda ordusuz ve yalnız kalan Afrasyap kayalık bir mağaraya  sığınarak  uzun  zaman  insanlardan ayrı yaşadı. İzi keşfedilince bir suya atlayıp kurtulmak istedi. Daha sonra Keyhüsrevin  adamları  tarafından hile ile tutulup öldürüldü

Bu destanda şehname yazarı Firdevsi,İranlı  olması dolayısı ile Afrasyap'ı destanın  en büyük kahramanı saymamış,ona ancak İran kahramanlarının şanını artıran sıradan bir kahraman görüntüsü vermiştir.

Bir düşman destanı olsada bu kadar yer  almak Türk ve Turan  hükümdarlarının ne kadar şanlı ve etkin  olduklarını  göz önünde bulundurmak gerekir(22)

           ALP  ER  TUNGA  SAGUSUNDAN

  Alp Er Tunga öltü mi,        Alp Er Tunga öldümü,

  Issız ajun kaldımı?            Kötü dünya kaldımı?

  Ödlek öcin aldımı?             Felek öcünü aldımı?

  Emdi yürek yırtılur...          Şimdi yürek yırtılır.

  Ödlek yarağ közetti           Felek silah gözetti (kullandı)

  Oğrun tuzağ uzattı            Uğrun tuzak (gizli) uzattı

   Beyler begin azıttı             Beyler - beyini kaptı

   Kçsa kalığ kurtulur!          Kaçsa nasıl kurtulur!

   Ulışıp eren börleyü           Erler kurt gibi uludular

   Yırtar yaka urlayu              Hıçkırıp yaka yırttılar.

   Sıkrıpü üni yorlayu           Acı seslerle yırladılar

   Sığtap közi örtülür            Ağlamak,gözlerini perdeledi.

  Beğler atın urgurup           Beyler atlarını yordular

  Kadgı anı turgurup            Kaygı onları durdurdu

  Mengzi yüzi sargurup       Betleri benizleri sarardı

  Körküm angar türtülür      Safran sürülmüş gibi oldular.

                                                 (Divan-ı  Lügat -it  Türk'ten(23)